Bisedat kaotike për një marrëveshje US-Iran vazhdojnë në “rollercoasterin” të Trump-it

Në një periudhë të mbushur me tensione diplomatike dhe luhatje të çmimeve në tregjet globale, bisedat mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit po përpiqen të dalin nga impasi i përshkruar nga burimet e brendshme dhe të jashtme. Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka deklaruar në disa raste se dy palët janë “pranë një marrëveshjeje paqeje”, por këto premtimet janë ndjekur nga kërcënime të ashpra dhe veprime ushtarake që kanë ndikuar drejtpërdrejt në çmimet e naftës dhe në tregun aksionar. Më 12 qershor, Trump ka paralajmëruar Iranin se do të përbëhej me një sulm “shumë të fortë”, një deklaratë që ka shtyrë çmimet e naftës në rritje dhe ka ulur indeksin e aksioneve. Disa orë më vonë, megjithatë, presidenti ka shpallur në platformën e tij “Truth Social” se ka anuluar sulmet e planifikuara kundër Iranit, duke i dhënë tregut një ndjesi të përkohshme optimizmi. Çmimi i naftës ka rënë nën 90 dollarë për varrën, ndërsa tregjet financiare kanë filluar të “bobë” në mënyrë të ngjashme me reagimin e tyre ndaj çdo deklarate të presidentit. Këto luhatje në treg janë analizuar nga një hetim i BBC-së, i cili ka zbuluar se tregtarët ndërkombëtarë kryejnë transaksione me vlera shumë të mëdha në tregun e kontratave të naftës përpara se të bëhen njoftime të rëndësishme nga administrata e Trump-it. Një teori e paraqitur nga ekonomisti australian-amerikan Justin Wolfers, i njohur si “problemi i gënjeshtrës së njohur”, sugjeron se tregjet e njohin se Trump është një narrues i paqëndrueshëm dhe e çojnë në ulje të rëndësishme të rëndësisë së fjalëve të tij, por ndikimi i mundshëm i një konflikti ose paqeje në Gjirin e Persisë është aq i madh sa reagimet, edhe të zbutura, ndryshojnë tregun. Sipas raportimeve nga rajoni, bisedat aktuale përqendrohen në një memorandum të kuptimit (MoU) i cili do të shtyjë negociatat bërthamore për më vonë dhe do të fokusohet në hapjen e ujërrëritjes së Hormuzit, një rrugë jetike për tregtinë globale të naftës. Një nga pengesat kryesore është çështja e pagesave paraprake. Tehrani kërkon një pagesë të menjëhershme prej 24 miliardë dollarësh, pjesë e një vlerës prej rreth 100 miliardë dollarësh të aseteve të Iranit të ngrira në mbarë botën, në këmbim të ngritjes së bllokadës në ujërrëritjen e Hormuzit. SHBA kërkon që shpërblimet të vijnë pas progresit të dukshëm, por administrata ka rezistencë ndaj çlirimit të aseteve iraniane, duke iu referuar kritikave ndaj Barack Obama për çlirimin e aseteve iraniane në kuadër të marrëveshjes bërthamore të vitit 2015. Një zgjidhje e propozuar, sipas një burimi i brifuar në biseda, përfshin një linjë krediti nga një bankë në një shtet të Gjirit, e cila do të përdorë asetet e ngrira të Iranit si garanci. Kjo metodë, megjithëse e ndërlikuar, synon të përmbushë kërkesat e të dyja palëve pa çliruar drejtpërdrejt asetet. Një tjetër pikë e fortë e bisedave është përfshirja e çështjeve bërthamore në MoU. SHBA kërkon parametra konkrete, si një morator për pasurimin e uraniut për rreth 15 vjet dhe masa për shkatërrimin e rezervave të uranit të pasuruar. Sipas diplomatëve iranianë, çështjet bërthamore janë përmendur vetëm në mënyrë të përgjithshme, duke u lënë për negociata në Gjenevë pasi të nënshkruhet MoU-ja. Presidenti Trump ka sugjeruar se marrëveshja do të sigurojë që “Iran nuk do të ketë kurrë armë bërthamore”, një deklaratë që mund të jetë e pranueshme për Tehranin, i cili ka ndaluar armët bërthamore në një fatwë fetare më parë. Megjithatë, vdekja e udhëheqësit suprem të Iranit, Ali Khamenei, në një bombë izraelite në fillim të një konflikti i cili përshkruhet si “lufta US-Israël ndaj Iranit” më 28 shkurt, ka hedhur një dritë të re mbi natyrën sekulare të çdo angazhimi të ri iranian. Një marrëveshje e mundshme MoU, e cila ishte afër në fund të majit, është përmbysur nga Trump, i cili ka kërkuar normalizimin e marrëdhënieve me Izraelin si një “dhuratë” për suspendimin e armatimeve. Kjo kërkesë ka shkaktuar një heshtje të thellë në Lindjen e Mesme, duke theksuar se taktikat e papritur të Trump-it në negociata nuk kanë sjellë rezultate pozitive. Vali Nasr, ish-këshilltar i Departamentit të Shtetit dhe profesor në Johns Hopkins, ka vënë në dukje se Trump është i përfituar nga një “menyë e dyshueshme” për të zgjedhur midis një lufte totale dhe një kompromisi të vështirë, por asnjëra nga këto zgjedhje nuk ka arritur të përmbushë pritjet e tij politike. Sipas vëzhgimit të ekspertëve, rezistenca e rezistencës iraniane ndaj presionit të SHBA-së është e fortë. Forcat e Garda Revolucionare Iraniane, objektivi kryesor i bombardimeve amerikane dhe izraelite, janë dalur më të fuqishme në krahasim me qendrën tjetër të pushtetit. Edhe pse ka pasur ndërrime në udhëheqjen e vendit pas vdekjeve të disa figurave, struktura e brendshme e regjimit ka treguar rezistencë të konsiderueshme, duke përfshirë shtypjen e protestave të brendshme dhe ruajtjen e kontrollit ekonomik. Ekonomistët dhe analistët e sigurisë argumentojnë se paqja mund të jetë më e rrezikshme për regjimin iranian sesa lufta, pasi do të hiqte arsyetimin e jashtëm për inflacionin e pakontrolluar dhe problemet e punësimit. Kjo shpjegon kërkesën e Tehranit për pagesa paraprake në çdo marrëveshje. Në fund, ndërsa disa vëzhgues besojnë se Trump mund të japë koncesione për të siguruar një MoU para Botës së Futbollit, të tjerët parashikojnë se presioni i “hawkëve” amerikanë dhe izraelite do të vazhdojë, duke e bërë të vështirë arritjen e një marrëveshjeje të qëndrueshme në çështjet bërthamore. Kjo “rollercoaster” politike, e karakterizuar nga premtimet e paqes, kërcënimet e masive dhe luhatjet e tregut, vazhdon të mbajë tregtarët në gjendje vigjilence, ndërsa popullata në Lindjen e Mesme përjeton një cikël të vazhdueshëm frike dhe shprese. Nëse bisedat për MoU-në do të përfundojnë, sfidat e ardhshme do të përqendrohen në negociatat bërthamore në Gjenevë, ku çështja kryesore do të jetë e drejta e Iranit për pasurimin e uraniut dhe mënyra se si do të menaxhohen rezervat e tij të pasuruara, çështje që do të përcaktojë nëse marrëveshja do të jetë e qëndrueshme apo do të shërbejë si një fazë e përkohshme në një konflikt të zgjatur.