Mundësitë për një marrëveshje paqe US‑Iran mbeten të paqarta mes pretendimeve të kundërta të Trumpit dhe Tehranit

Skenari i një marrëveshjeje të menjëhershme përfundimtare midis Shteteve të Bashkuara dhe Iranit mbetet i paqartë, pasi në të njëjtën ditë janë shfaqur deklarata të kundërta nga të dyja palët dhe nga figura të tjera ndërkombëtare. Presidenti amerikan Donald Trump, i cili më parë kishte sugjeruar se një marrëveshje paraprake mund të nënshkruhet gjatë fundjavës, tani e ka distancuar këtë deklaratë duke i akuzuar iranianët “njerëz shumë të pakrenarisë për t’u marrë me ta”. Në një postim të ashpër në rrjetet sociale, Trump shkruan: “Me ta, nuk ka asnjë gjë si të veprosh në besim të mirë… Ata duhet të rregullohen, dhe SHPEJT!” Këto fjalë erdhën pas një raportimi nga agjencitë iraniane të afërta me regjimin, të cilat mohojnë se termat e marrëveshjes janë të rregulluar plotësisht dhe publikuan një draft të supozuar të një marrëveshjeje të finalizuar. Sipas IRNA-s, “përmbledhja e gjerë” e marrëveshjes po përpunohet, por agjencia shtoi se Iran nuk do të dorëzojë kontrollin e Bosinit të Hormuzit, një ujëvarë strategjike që transporton rreth një të katërtë të naftës dhe gazit të lëngshëm në botë. Shteti i Pakistanit hyri në skenë kur kryetari i tij, Shehbaz Sharif, deklaroi në një postim në rrjetet sociale se një tekst final i një marrëveshjeje paqeje midis SHBA-së dhe Iranit ka qenë i rënë dakord, pa ofruar detaje shtesë. Asnjë nga palët, as Tehrani as Washingtoni, nuk ka konfirmuar publikisht se një version final i marrëveshjes është arritur. Një zyrtar i lartë amerikan, i cili ka dëshirë të mbetet anonim, ka sugjeruar se ka “80‑85 %” shans për nënshkrimin e një marrëveshjeje brenda disa ditësh. Ai thekson se shumica e personave me autoritet brenda sistemit iranian janë të gatshëm të nënshkruajnë marrëveshjen, por “frakturat e brendshme” po zgjidhen. Sipas tij, Iran do të “shpërblehet ekonomikisht për përmbushjen e detyrimeve të saj sipas marrëveshjes”, dhe do të ketë një “lehtësim të konsiderueshëm të sanksioneve ekonomike”. Ministër i jashtme i Iranit, Abbas Araghchi, ka deklaruar se një “memorandum i mirëkuptimit në Islamabad” për trajtimin e luftës US‑Izrael ndaj Iranit “nuk ka qenë më i afërt”. Ai kërkoi nga mediat të mos spekulojnë për përmbajtjen e marrëveshjes deri në finalizimin e saj, duke shtuar se detajet do të ndahen me publikun në kohë të duhur, në përputhje me “qasjen e përgjegjshme dhe transparente” të Tehranit. Sipas një zyrtari amerikan, si pjesë e kushteve të marrëveshjes, Bosni i Hormuzit do të hapet dhe bllokada amerikane ndaj porteve iraniane do të hiqet. Kjo është në kontrast të kërkesës së Tehranit për të ruajtur kontrollin e kalimit të anijeve përmes taksave të larta që ai po kërkon. Përtej çështjes së Bosinit, tensionet në rajon vazhdojnë të shkaktojnë incidente. Më 13 prill, kur u vendos një armëpushim, forcat amerikane i panë dy dronë iranianë të drejtuar vetëm për sulm, të cilët u shkatërruan pas përpjekjeve për të sulmuar anijet tregtare në Bosnin e Hormuzit. Shteti iranian, nga ana tjetër, raporton se ka ndaluar një tanker nga kalimi në ujëvarë, duke përshkruar tingujt e shpërthimeve në fillim të së premtes. Lufta ka ndikuar edhe në Izrael dhe në grupin militant Hezbollah. Kryetari i Izraelit, Benjamin Netanyahu, deklaroi se ai dhe Trump janë në “marrëveshje të plotë” për të parandaluar Iranin të fitojë armë bërthamore. Ai theksoi se çdo marrëveshje finale do të përfshijë kufizime në prodhimin e raketave iraniane dhe ndalimin e mbështetjes së Iranit për “proxyt terroristikë”, përfshirë Hezbollah-n. Sipas një politikan të lartë të Hezbollah-s, Hassan Fadlallah, nëse marrëveshja ndodh, grupi ka “besim të plotë” se Republika Islamike do të kërkojë përfshirjen e Libanit në marrëveshje. Këto zhvillime ndodhin në një moment kur presidenti Trump përballet me presion të brendshëm për të përfunduar konfliktin, ndërsa sondazhet tregojnë rënien e popullaritetit të tij për shkak të rritjes së çmimeve të karburantëve. Disa anëtarë të Partisë Republikane janë të shqetësuar se pakpopullariteti i luftës mund të ndikojë në zgjedhjet e ardhshme të Kongresit. Nga ana tjetër, autoritetet iraniane përballen me sfida të rënda ekonomike. Presidenti i Iranit, Masoud Pezeshkian, në një transmetim të drejtpërdrejtë, theksoi se vendi është “nën sanksione, rrugët tona janë bllokuar” dhe se qeverisja është e vështirë për shkak të mungesës së burimeve, inflacionit të lartë dhe trazirave shoqërore. Sipas disa analistëve, përfshirja e Izraelit në negociatat paqeje është e vështirë, pasi ky vend ka qenë bashkëluftëtar i SHBA-së që nga fillimi i konfliktit në shkurt. Një plan i mbështetur nga SHBA-ja, i shpallur javën e kaluar, kërkonte që Hezbollah të tërhohej nga jugut të Libanit, por grupi nuk është pjesë e bisedave dhe ka refuzuar planin. Në përfundim, ndërsa disa zyrtarë amerikanë shprehin optimizëm për arritjen e një marrëveshjeje brenda disa ditësh, deklaratat e ashpra të Trumpit dhe mohimet iraniane për draftin e marrëveshjes e mbajnë situatën në një gjendje të paqartë. Çështja e Bosinit të Hormuzit, roli i Izraelit dhe i Hezbollah-s, dhe presionet politike brenda SHBA-së dhe Iranit, sugjerojnë se rruga drejt një paqeje të qëndrueshme mbetet e vështirë dhe e paqartë.