Marrëveshja amerikane për fondin kuantik nën dyshim ligjor

Qeveria e SHBA-së ka shpallur të premten e kaluar një paketë investimesh prej 2 miliardë dollarësh në sektorin e kompjuterikës kuantike, duke caktuar 100 milionë dollarë për secilin nga një grup start‑up‑esh në këmbim të pjesë në kapitalin e tyre. Këto investime, të cilat mund të jenë vendimtare për kompanitë që janë ende disa vjet larg një produkti të gjerë, janë kritikuar nga anëtarja e Kongresit Zoe Lofgren (D‑Kaliforni), e cila pret se janë të paligjshme pasi fondet janë të dedikuara nga “CHIPS and Science Act” për kërkime në mikroelektronikë dhe teknologjinë e gjysmëpërçuesve, jo për zhvillimin e procesorëve kuantikë.

Sipas Lofgren, fondet e dedikuara për këtë program duhej të shërbenin për partneritete kërkimore publik‑private në fushën e elektronikës, ndërsa marrëveshja më e madhe – 1 miliardë dollarë nga IBM dhe 1 miliardë dollarë nga qeveria – i është drejtuar kompanisë së re Anderon. Anderon do të trashëgojë personelin, pronën intelektuale dhe asetet e IBM-së, duke u bërë një “foundry” për njësitë përpunuese kuantike (QPU) dhe duke ofruar shërbime prodhuese për IBM dhe për çdo kompani tjetër që dëshiron të ketë akses në hardware të avancuar. Lofgren ka theksuar se ish‑ekzekutivi i IBM-së, Dario Gil, aktualisht Nënsekretari për Shkencë në Departamentin e Energjisë, ka qenë i përfshirë në negociatat që çuan në këtë marrëveshje, duke nxjerrë në pah një mundësi përparësie të dhënë nga përdorimi i fondeve publike.

Megjithatë, ndërsa kritikat ligjore po rriten, nuk është e qartë se si mund të ndalet marrëveshja. Një proces gjyqësor do të kërkonte një palë me “standing” për të paditur, dhe një kompani që mund të kishte përdorur fondet për kërkime të planifikuara në sektorin e gjysmëpërçuesve mund të pretendojë dëmtim, por një procedurë e tillë do të zgjatë kaq shumë sa fondet të jenë tashmë të shpenzuara. Në këtë kontekst, IBM ka arritur të mbajë një avantazh të rëndësishëm falë laboratorëve të brendshëm të materialeve dhe kapaciteteve të prodhimit, duke i lejuar të testojë dizajne të ndryshme dhe të përmirësojë shpejt gabimet – një faktor që ka shtyrë edhe Google të hapë një fabrikë të vetë prodhimit.

Krijimi i Anderon-it, i ngjashëm me modelin e TSMC-së, mund të sjellë përfitime për kompanitë e tjera që punojnë në teknologji të ndryshme kuantike, duke i dhënë atyre mundësinë të prodhojnë çipa me cilësi më të lartë dhe të iterojnë më shpejt dizajnet e tyre. Kjo do të reduktojë varësinë e tyre nga fabrikat që nuk janë të specializuara në hardware kuantik, ku shpesh konkurrencë me përdoruesit akademikë për kohë prodhimi. Për IBM, kjo hapje mund të tregojë se kompania ka shfrytëzuar tashmë avantazhet e prodhimit të shpejtë dhe ndjen se është në një pozicion të sigurt përpara konkurrencës; sipas drejtuesit të projektit kuantik, Jay Gambetta, gabimet në çipat e IBM-së janë arritur në nivelin e nevojshëm për aplikime praktike.