Fontet me serife si shenjë e “njerëzësisë” në epokën e AI-së

Ndërsa kritikat publike ndaj përhapjes së dukshme të inteligjencës artificiale po rriten, kërkimi për të eliminuar çdo gjurmë të përdorimit të saj vazhdon. Një nga “përplasjet” e para, sipas autorit, janë em‑dash‑et, një formë pikësimi shumë njerëzore, si dhe rregulli i “treve” që shpesh duket i parashikueshëm dhe i lodhshëm, dhe konstruktionet “jo X, por Y” që duken të ngarkuara me gramatikë të panevojshme.

Në këtë kontekst, fontet me serife po shfaqen si një sinjal i dukshëm i përdorimit të AI-së, si në programet faktike ashtu edhe në dizajnet “boilerplate” që përpiqen të japin një pamje të sofistikuar. Keya Vadgama, shkrimtare, dizajneri dhe praktikante tipografike nga zona e San Franciskos, e ka quajtur këtë fenomen “renesancën e serifeve”. Në buletinin e saj në Substack, Vadgama shpjegon se kompanitë që bazohen në AI po kthehen te serifat për të transmetuar “personalitet dhe ngrohtësi”. “Nuk është e vështirë të kuptojmë pse kompanitë AI‑native zgjedhin serifat: AI është natyrisht e ftohtë dhe pa opinion,” shkruan ajo. “Përdorimi i serifeve sinjalizon ‘Jemi AI! Por njerëzit e vërtetë përdorin (dhe kanë krijuar) produktin tonë!’”

Vadgama thekson se serifat kanë origjinë në kaligrafi dhe transmetojnë një mënyrë shumë njerëzore dhe të rrjedhshme të formimit të shkronjave. Ajo vë re se Claude, platforma e Anthropic, ka serifat si parazgjedhje, ndërsa kompani të tjera AI si Runway, Perplexity dhe Manus kanë adoptuar tipografitë e ngjashme në ndërfaqen e tyre. Në një intervistë për WIRED, Perplexity e përshkruan këtë qasje si “dizajn njerëzor për njerëz”, duke theksuar se “Perplexity është për njerëzit”. Vadgama shton se serifat ndihmojnë në ndërtimin e besimit mes përdoruesve dhe markave, pasi zgjedhjet tipografike mund të nxisin një ndjenjë të përparë psikologjike të sigurisë. Fontet pa serife, si Arial, Calibri apo Helvetica, duken “shumë të pastra, shumë kompjuterike”, ndërsa Times New Roman dhe variante të ngjashme ofrojnë një ndjesi më të nderuar dhe autoritative. Kjo tipografi, e krijuar në vitet ’30 nga gazeta britanike The Times, është përdorur gjerësisht në libra, revista dhe në enciklopedinë Britannica, duke i dhënë një ngjyrim të besueshëm.

Ali S. Qadeer, kryetari i dizajnit grafik në Ontario College of Art and Design, shton se serifat në publikun e gjerë “shoqërohen me shkollimin”. Ai vë në dukje se Claude përdor një sfond pak kafe për të imituar faqen e një libri, duke krijuar ndjesinë e leximit në shtyp, e cila ka lidhje të ngushtë me besimin. Edhe Departamenti Amerikan i Shteteve ka rikthyer përdorimin e Times New Roman, pasi Sekretari i Shtetit Marco Rubio e ka kritikuar Calibrin si “jo formal”. Kjo ndryshim është përshkruar si pjesë e një iniciative më të gjerë DEI në administratën Biden.

Qadeeri dhe Vadgama e shohin këtë kthim drejt serifeve si një përgjigje ndaj perceptimit se AI-ja “nuk ka shpirt”. Sidoqoftë, disa përdorues në internet e kritikojnë këtë “serifikim” si “gjithëpërfshirës” dhe “shumë i çuditshëm”. Një përdorues i X shkroi: “Nëse gjysma e internetit fillon të kodojë vibe‑in e fontave ‘unikë dhe interesantë’ pa njohuri bazë të dizajnit, këta fonta do të bëhen sinonim i slop‑it”. Që nga epoka e terminaleve të vjetra IBM, ku fontet jeshil‑slime duken të ashpra dhe të pakëndshme, Qadeeri e përshkruan këtë ndryshim si një përpjekje të ndërgjegjshme për të “zbutur” imazhin e teknologjisë, duke iu përgjigjur kritikave shoqërore të fundit. Nga ana tjetër, dizajneri Yitong Zhang, i cili ka përshkruar kalimin te serifat si “i mallkuar” në X, e konsideron këtë lëvizje si “pragmatike”, duke theksuar se laboratorët po përpiqen të përmirësojnë aftësitë e modeleve në dizajn.