Urin e Tokës: A e ka prodhuar vetë Tokën?

Një anije hapësinore po udhëton drejt Europës, hënës së mbuluar me akull të Jupitërit, ku shkencëtarët besojnë se mund të ekzistojë një oqean i ngjashëm me të tonin. NASA ka gravuar në anijen e saj një pllakë metalike me një poezi të komisionuar nga Ada Limón, e cila përfshin vargjet: “Nuk është errësira që na bashkon, as largësia e ftohtë e hapësirës, por dhurata e ujit, çdo pikëllë shi, çdo rrjedhë, çdo puls, çdo venë.” Kjo është pjesë e një kërkimi të gjatë për ujë në sistemin diellor, pasi ujri konsiderohet thelbësor për jetën.

Për dekada, teoria më e pranuar ishte se ujri erdhi në Tokë nga kometat – objekte të ngrira që rrotullohen rreth Diellit me bishtë të ndriçuar. Në vitin 1986, misioni Giotto i ESA-s u afrua kometës Halley dhe mori matje të raportit D/H (deuteriumi ndaj hidrogjenit). Siç theu Karen Meech, astronome planetare në Universitetin e Hawaiit, “nuk përputhej fare”; raporti D/H i kometës ishte dy herë më i lartë se ai i ujit në Tokë, duke hedhur dyshim mbi teorinë e kometave. Përfundimi i ngjashëm erdhi edhe nga misioni Rosetta në 2014, i cili, pas orbitsimit dhe zbritjes së lander-it në kometën 67P/Churyumov‑Gerasimenko, konstatoi përqindje të larta të ujit të rëndë, duke përforcuar mospërputhjen me ujërat tokësore.

Pas rënies së popullaritetit të kometave, shkencëtarët u kthyen te asteroidet – gurë më të rë dhe më metalikë, të cilët godasin Tokën më shpesh dhe përmbajnë ujë me përbërje më të ngjashme me atë të Tokës. Sidoqoftë, edhe këto objekte kanë kufizime, dhe një ide radikale po fiton vëmendje: planetet shkëmbore si Toka mund të prodhojnë ujë vetë. Eksperimente laboratorike me anvilë diamantë dhe lazerë, së bashku me vëzhgime të planetave jashtë sistemit diellor, tregojnë se një oqean magme, sasi e madhe hidrogjeni dhe “alkimi” gjeologjik mund të sjellin formimin e ujit në brendësi të planetës.

Kjo hipotezë e re sugjeron se, përveç ndonjë kontributi të jashtëm, Toka ka mundësuar vetë prodhimin e ujit përmes reaksioneve kimike në magma të thellë, duke shndërruar hidrogjenin në molekula ujë. Nëse kjo është e vërtetë, atëherë “ujri i Tokës është produkt i vetë vetë”, siç e përmend Ashley King, meteoritikist në Muzeun Historik Natyror të Londrës. Hulumtimet vazhdojnë, dhe misionet e ardhshme, përfshirë ato drejt Europës, do të ndihmojnë të kuptohet më mirë origjina e ujit në Tokë dhe në botë të tjera.