Liberalët paralajmërojnë blerësit e parë për ekuitet negative, por ekspertët shprehin optimizëm për tregun e banesave në Australi

**Paralajmërimi i Liberalëve** Një grup i anëtarëve të Partisë Liberalë të Australiës, përfshirë deputatin Andrew Hastie, ka ngritur zërin kundër rrezikut që blerësit e parë, të cilët shpesh përdorin depozita të vogla, të përballen me ekuitet negative – situata ku vlera e shtëpisë është më e ulët se shuma e borxhit në të. Në fjalët e Hastie, “blerësit janë të ngarkuar deri në sy” dhe “shikojnë drejt një bariere të ekuitetit negativ”. Këto deklarata janë ndjekur nga shqetësime të gjerë në publik, pasi shumë të rinj australianë mbështeten në programin qeveritar të garancisë së 5% për të arritur depozitat e nevojshme. **Çfarë thonë të dhënat** Sipas një raporti ekskluziv, rënia e çmimeve të banesave në Australi ka ndodhur kryesisht në pjesët më të shtrenjta të tregut të dy qyteteve kryesore – Sydney dhe Melbourne. Në tre muajt deri në maj, vlerat e banesave më të lira në Sydney kanë rritur 0.4%, ndërsa në Melbourne kanë rënë 0.2%. Këto lëvizje janë shumë më të forta se tendencat në kuartilin e mesëm ose në segmentin e sipërm të tregut, ku çmimet kanë pësuar rënie më të theksuar. Kjo tregon se blerësit e parë, të cilët zakonisht zgjedhin banesa në 25% e fundit të tregut për shkak të çmimeve më të përballueshme, nuk janë ekspozuar në mënyrë të drejtpërdrejtë në rënien e çmimeve. **Parashikimet e CBA-së** Ekonomistët e Commonwealth Bank of Australia (CBA) kanë parashikuar se deri në vitin 2026 çmimet në Sydney dhe Melbourne mund të bien mes 6% dhe 7%. Këto parashikime janë bërë në kontekstin e një krize të përhershme të përballueshmërisë, ku ruajtja e një depozite prej 20% për një shtëpi mesatare në Sydney kërkon më shumë se dhjetë vjet. Për të kapërcyer këtë pengesë, shumë blerës të rinj mbështeten në ndihmën e familjes – “bankin e nënës dhe babait” – ose në programin e garancisë së 5% që lejon blerjen me depozita më të vogla. **Vlerësimi i ekspertëve** Gerard Burg, kreu i kërkimit në Cotality, thekson se, “është gjithmonë e vështirë të di ku blerësit e parë po blejnë, por e dimë se është më e mundshme në 25% e fundit të tregut, nga perspektiva e përballueshmërisë”. Ai shton se, “kjo është e dukshme në të dy qytetet, ku vlerat e banesave më të lira kanë treguar rritje të lehtë në Sydney dhe rënie të vogël në Melbourne”. Burg pranon se disa blerës të fundit, veçanërisht ata që kanë blerë afër kufirit të çmimeve prej 1.5 milion dollarë në Sydney përmes skemës së garancisë 5%, mund të përballen me ekuitet negative nëse tregu do të ketë një rënie të ndërlikuar. Megjithatë, Burg nënvizon se ekuiteti negativ nuk është një krizë ekzistenciale përveç nëse blerësi është i detyruar të shesë pronën. “Nëse ju keni një punë dhe mund të përballoni periudhën e rënieve, historia tregon se rënia e tregut është relativisht e shkurtër”, thotë ai. Kjo do të thotë se, për shumicën e pronarëve, ekuiteti negativ mund të jetë një shqetësim i përkohshëm, jo një pengesë afatgjatë. Angus Moore, ekonomist senior në REA Group, përputhet me këtë pikëpamje duke theksuar se, “rënia e çmimeve ka ndodhur në lagjet më të shtrenjta, si në pjesët lindore të Sydney-s dhe Melburnit, që nuk janë zona tipike për blerësit e parë”. Ai shton se, “ndryshimet e propozuara në buxhet për taksat mbi fitimet kapitale (CGT) dhe për sistemin e “negative gearing” mund të ulë numrin e investitorëve që kërkojnë banesa të çmuara, duke ndikuar më tej në çmimet”. Moore thekson se, “ekuiteti negativ mund të kufizojë opsionet e njerëzve, pasi refinancimi ose shitja e shtëpisë bëhet më e vështirë kur vlera e pronës është nën borxhin”. **Faktorët makroekonomikë** Rënia e çmimeve është ndikuar gjithashtu nga inflacioni në rritje, normat e interesit të larta dhe shqetësimet për pasojat ekonomike të konfliktit në Lindjen e Mesme. Këto elementë kanë kontribuar në një dekurajim të përgjithshëm në tregun e banesave, duke ulur kërkesën dhe duke shtuar presionin në çmime. Sidoqoftë, papunësia në Australi mbetet shumë e ulët, dhe normat e vonesave në pagesat e hipotekave janë ende të ulëta, çka redukton rrezikun e falimentimit të blerësve. **Përfundim** Ndërkohë që Liberalët vazhdojnë të paralajmërojnë për rrezikun e ekuitetit negativ, ekspertët e tregut të banesave argumentojnë se kërcënimi është i kufizuar në segmentet më të shtrenjta të tregut, ku blerësit e parë zakonisht nuk hyjnë. Për blerësit e rinj që kanë përdorur programin e garancisë 5% dhe kanë blerë në zona të larta, ekziston një rrezik i moderuar, por ai mund të menaxhohet përmes punës së qëndrueshme dhe një periudhe të shkurtër të rënies së tregut. Në këtë kontekst, shqetësimet për ekuitet negativ mbeten të përqendruara në një grup të vogël, ndërsa tregu i banesave në pjesët e përballueshme të Sydney-s dhe Melburnit tregon stabilitet dhe madje rritje të lehtë të çmimeve. Kjo sugjeron se, për shumicën e blerësve të parë, perspektiva e pronësisë mbetet e qëndrueshme, edhe në një periudhë të pasigurt ekonomike.