Mungesa e akullit në bregun perëndimor të Antarktikut: një sipërfaqe aq e madhe sa Franca, temperatura arrijnë 20°C mbi mesataren

Një raport i fundit i bazuar në të dhëna satelitare tregon se pjesa perëndimore e Antarktikut, në Detin Bellingshausen, ka përjetuar një mungesë të jashtëzakonshme të akullit detar. Në një periudhë kur dimri në Antarktik zakonisht sjell zgjerimin e gjerë të akullit, zona përkatëse, e cila sipas statistikave mesatare të vitit 1991‑2020 do të ishte mbuluar me akull, është pothuajse krejtësisht pa akull. Sipas vlerësimeve, mungojnë rreth 650 000 kilometra katrorë (250 000 milë katrorë) akull, një sipërfaqe që përkon me madhësinë e Francës dhe është pothuajse dhjetë herë më e madhe se Tasmania. Kjo anomalali është vërejtur në muajin qershor, në mes të dimrit antarktik, kur akulli detar arrin kulmin e tij në shtator. Në një ditë të zakonshme të dimrit, temperatura në këtë pjesë e kontinentit arrin vlera shumë më të ulëta, por në javët e fundit temperaturat kanë depërtuar në nivele të papara. Në bazën argjentiniane Esperanza, e vendosur në pjesën veriore‑lindore të gadishullit, janë regjistruar temperatura maksimale prej 15.4°C dhe 13.4°C më 5‑6 qershor, ndërsa mesatarja e ditës është -6.2°C. Këto temperatura janë mbi 20°C më të larta se mesatarja historike për këtë periudhë, duke krijuar një ngrohje ekstreme që ka ndikuar në formimin e akullit. Eksperti Dr. Will Hobbs, specialist i akullit detar në Antarktik në Universitetin e Tasmanisë dhe pjesë e Partneritetit të Programit Antarktik Australian, ka përshkruar këtë fenomen si “depresiv”. Ai thekson se është “i habitur” që në qershor, një kohë kur akulli detar zakonisht mbulon pjesën perëndimore të Detit Bellingshausen, nuk ka asnjë mbulim akullor. Hobbs shton se kjo është hera e tretë në katër vite kur akulli në këtë rajon ka qenë jashtëzakonisht i ulët, dhe shpreh shqetësimin se “nuk do të shohim më akull atje”. Sipas tij, humbja e akullit ka lidhje të ngushtë me ndryshimet në oqean, dhe shkencëtarët po studiojnë nëse ngrohja globale luan një rol kyç. Roli i akullit detar në ekosistemin antarktik është kritik. Akulli vepron si një “mbrojtës” për krilin, një krustace i vogël që përbën bazën e zinxhirit ushqimor për shumë specie, përfshirë pingujt, fokat dhe balenat. Në dimër, krili fshihet nën akull për t’u mbrojtur nga grabitqarët dhe për të ushqyer në algat që rriten në sipërfaqen e ujit. Kur akulli zhduket, krili humbet këtë strehë natyrale, duke rrezikuar prodhimin e tij dhe, rrjedhimisht, ushqimin e specieve që varen nga ai. Dr. Phil Reid, i cili monitoron kushtet antarktike në Zyrën e Meteorologjisë së Australisë, ka vënë në dukje se Deti Bellingshausen ka përjetuar “ekspozimë bregdetare të pabesueshme” në dimër dhe verë në vitet e fundit. Kjo ekspozimë mund të përshkaktojë rritje të shpejtë të shkallës së shkrirjes së akullit në brigjet e akullnajave që mbrojnë glacierët Pine Island dhe Thwaites, dy prej glacierëve kryesorë që kontribuojnë në rritjen e nivelit të detit. Mungesa e akullit detar ka pasoja të drejtpërdrejta për popullatat e pingujve. Në fund të vitit 2022, zona e Detit Bellingshausen ishte vendi i një tragjedie të madhe kur mijëra pulë të pingujve imperialë vdesën në një “dështim katastrofik të prodhimit” në katër koloni. Ngjarja kontribuoi në ngritjen e statusit të pingujve imperialë në listën ndërkombëtare të specieve të rrezikuara, duke i vendosur në kategori “i rrezikuar”. Dr. Peter Fretwell, shkencëtar i British Antarctic Survey, ka theksuar se humbja e akullit është “një problem serioz për pingujt, veçanërisht për imperialët”. Ai shpjegon se formimi i vonuar i akullit dhe shkrirja e tij para kohe çojnë në reduktimin e suksesit të prodhimit dhe në udhëtime më të gjata drejt vendeve të moltingut. Numrat e pingujve Adelie po bien gjithashtu, ndërsa fokat e krabëta (crabeater seals) janë të detyruara të migrojnë në verë për të gjetur akull të qëndrueshëm. Këto ndryshime në akullin detar dhe temperaturat ekstreme mund të kenë pasoja të gjera për nivelin global të detit. Akullnajat që mbrojnë glacierët Pine Island dhe Thwaites janë të ndjeshme ndaj mungesës së akullit detar; pa këtë mbrojtje, ato mund të thyhen më shpejt, duke çuar në shkrirje më të shpejtë të akullit në tokë dhe në rritje të nivelit të detit në dekadat e ardhshme. Shkencëtarët po përpiqen të kuptojnë nëse ngrohja globale është faktori kryesor që nxit këtë cikël të rrezikshëm. Përfundimisht, mungesa e akullit në Detin Bellingshausen, e përmasave të një vendi të madh si Franca, shërben si një sinjal alarmues për ndryshimet klimatike në Antarktik. Ngrohja ekstreme, humbja e akullit detar dhe ndikimet e tyre në ekosistemin lokal, përfshirë krilin dhe pingujt, përbëjnë një sfidë të madhe për shkencëtarët dhe vendimmarrësit. Vëzhgimet e fundit nënvizojnë nevojën për monitorim të vazhdueshëm dhe veprime të koordinuara për të adresuar ndikimet e ngrohjes globale në këtë pjesë kritike të botës.