A është më e vështirë se kurrë të jesh kryeministër?

Historia e politikës britanike sot mund të tregohet nga numrat. Pesë kryeministra në shtatë vjet, asnjë nga të cilët nuk i shërbeu parlamentit të plotë. Gjatë së njëjtës periudhë, shtatë sekretarë të huaj, gjashtë kancelarë të eksketarit dhe katër sekretarë kabineti.

Kjo është një histori paqëndrueshmërie dhe mospërputhjeje me një kapitull të ri të shkruar nga puna në qoftë se heq Sër Kir Starmer, një kryeministër në detyrë me një shumicë më të madhe parlamentare se paraardhësi i tij transformues Klementi Attlee fitoi në 1945.

Çfarë po e drejton këtë tregim? Pse Mbretëria e Bashkuar po rritet përmes udhëheqësve të saj po aq shpejt sa Italia dikur? Pse votuesit dhe deputetët lënë trashëgimi dhe heqin mbështetjen e tyre me një lehtësi të tillë në dukje të rastësishme? Me pak fjalë, a po bëhet e paqeverisshme Britania?

Për zotëri Kir, përgjigja është e qartë. Në një konferencë shtypi këtë javë, kryeministri tha: “Jo, nuk mendoj se Britania është e paqeverisshme.” Numri i tij i kundërt, udhëheqësi konservator, Kemi Badenoku, ra dakord, duke i thënë Shtëpisë së Komoneve: “Britani nuk është i paqeverisshëm.”

Por Sër Kir dhe Badenoku të dy kryesojnë anëtarët e parlamentit që në kohët e fundit kanë treguar një shije për rregjimin politik; atyre u duhet të qeverisin nëpërmjet një kuadri të ndërlikuar administrativ, rregullator dhe gjyqësor që mund t’a bëjnë të vështirë zbatimin e politikës; dhe u bëjnë thirrje votuesve që duken gjithnjë e më të paduruar për rezultatet dhe të gatshëm për të pranuar se politika përfshin tregtinë jashtë.

A është ky një moment veçanërisht i trazuar në historinë britanike që i ka lënë udhëheqësit të godasin ngjarjet? Apo trazira në Uestminster pasqyron probleme të thella dhe sistematike në politikën tonë?

Përgjigjja e parë mund të jetë thjesht se kohët janë të vështira për klasat politike. Kjo periudhë e historisë mund të ketë provuar çdo brez: përplasjen financiare të 2008, kaosin politik të Brexit, goditjen ekonomike të trupit të Kovid-19, luftën në Ukrainë dhe tronditjen energjitike që rezulton dhe natyrisht ndërprerjen sistematike të presidentit të SHBA Donald Trump. Këto janë sfida që nuk janë specifike për Mbretërinë e Bashkuar, ata përballen nga udhëheqës të tjerë botërorë që po luftojnë gjithashtu për t’u përballuar. Në të gjithë Evropën, qeveritë e tanishme janë lëkundur përballë erërave ekonomike dhe elektoratit të paduruar.

A janë ngritur udhëheqësit tanë politikë në Mbretërinë e Bashkuar për të përballuar të gjitha këto sfida? Hana Uajt, drejtore e grupit kërkimor të Institutit për Qeverinë (IFG), ka dyshimet e saj. “Breka e Bashkuar nuk është ‘e pamundur’,” thotë ajo. “Por partitë politike të saj i kanë dhënë vendit një seri kryeministrash që u mungojnë aftësive kryesore të udhëheqjes në një kohë kur krizat kanë goditur trashë e shpejt dhe një numër prirjesh po e bëjnë qeverisjen shumë më të vështirë.”

Profesori Anand Menon, drejtor i MB në një institucion kërkimor të Europës në ndryshim, është dakord. “Sistemi ynë ofron fuqi të rëndësishme për një qeveri me shumicë,” thotë ai. “Kjo shumicë nuk është vendosur [për të çuar përpara ndryshimin] deri tani është një dështim i udhëheqjes në vend që të jetë tregues i një prirjeje sistematike drejt mosqeverisjes.”

Sër Antoni Seldon, historian dhe biografist i shumë kryeministrave, argumenton se disa nga detyrat e fundit, si Boris Xhonson, Liz Trus dhe Sër Kir, nuk kishin aftësi politike për të bërë punën dhe përulësinë për të marrë ndihmë. “Ata nuk kishin aftësi dhe nuk ishin të gatshëm të sillnin njerëz,” thotë ai. ” Kryeministrat e lartë kishin këshilltarë. Edhe Margaret Theher kishte Uilli Uajtlau.”

Por në qoftë se kryeministrat arrijnë në No 10 me më pak përvojë sesa në të kaluarën, disa deputetë thonë se shërbimi civil nuk po mbështet siç duhet kryeministrat e tyre, duke pretenduar se Uajtall mund të jetë pengues.

Baronesha Kavendish, ish – kreu i njësisë së politikës së David Kameronit, i tha programit të PM të BBC – së: ” Çdo qeveri duket se hyn dhe habitet… se gjërat janë kaq të vështira për t’u bërë. Shumë ministra të punës më kanë thënë se mund të bien dakord me atë që Dominik Kumings [ishkëshilltari Boris Xhonson] tha rreth pjesëve të shërbimit civil që kanë nevojë për reformë.”

Në një pranim të sinqertë përpara Komitetit të Lidhjes së Përbashkët dhjetorin e kaluar, Sër Kir u ankua madje edhe ai luftoi për të bërë gjëra: “Përvoja ime si kryeministër është e zhgënjimit se sa herë që unë shkoj për të tërhequr një levë, ka një tërësi rregullash, konsultimesh dhe trupash të gjatë të krahut që do të thotë se veprimi nga tërheqja e levës në dorëzim është më i gjatë se sa mendoj unë duhet të jetë.”

Shërbëtorët civilë, të cilët nuk mund të flasin publikisht, të shtyjnë prapa privatisht, disa fajësojnë ministrat se nuk u japin atyre udhëzime dhe udhëzime të qarta. Ata pyesin veten nëse klasa politike ka harruar si të qeverisë.

Një veteran i korridoreve të Whitehallit më tha: “Pushqimi për shërbimin civil, tani plotësisht i përgjigjur, ka lënë mjetet me të cilat politikanët zbatojnë politikën e tyre të frikësuar dhe të shqetësuar.” Ai tha se politikanët “janë gjithnjë e më shumë si fëmijë. Agog dhe të mbikqyrur në zyrën fituese dhe tepër të frikësuar për të bërë çdo gjë me të sapo të jenë atje.”

Disa zyrtarë dhe këshilltarë e vënë në dukje Downing Street vetë, si një institucion, duke thënë se është tmerrësisht i paisur dhe i pakapshëm për të drejtuar një qeverisje moderne