Moraliteti në dronat vrasëse me AI

Teknologjia e dronave të kontrolluara nga inteligjenca artificiale po bëhet një komponent thelbësor i luftërave moderne, por sfida etike mbetet e pazgjidhur. Qeveritë dhe industria mbrojtëse po pranojnë se sistemet pa pilot do të kenë një rol gjithnjë e më të rëndësishëm në konfliktet e ardhshme, duke nxitur pyetjen: a duhet t’u jepet këtyre dronave leje për të vrarë? Shembujt e përdorimit masiv të dronave në luftën në Ukrainë dhe asistencës AI në misionet bombë në konfliktin iranian tregojnë se do të kërkohet një nivel i lartë autonomie operacionale, i cili kërkon një kornizë morale.

Në vitin e kaluar, Mustafa Suleyman, drejtuesi i divizionit AI të Microsoft dhe bashkëthemelues i DeepMind, ka qenë i qartë në lidhje me kufizimet e makinave për vendime morale, duke deklaruar: “AI-të nuk mund të jenë njerëz – apo qenie morale.” Nga ana tjetër, David Omand, ish-kryetar i agjencisë britanike të spiunazhit GCHQ, i ka shprehur besimin se AI mund të krijojë një “konfigurim moral” për armët pa pilot, ndërsa ministri i Forcave të Armatosura të Mbretërisë së Bashkuar, Al Carns, ka theksuar se duhet të ekzistojë mundësia për “të heqë njeriun nga vendimmarrja”. Këto deklarata nxjerrin në pah tensionin midis nevojës për autonomi teknologjike dhe kërkesës për kontroll njerëzor.

Akademikë si Zee Talat, specialist në mësimin e makinerisë në Universitetin e Edinburgh-ut, argumentojnë se modelet e gjuhës së madhe, bazë e sistemit AI të sotëm, janë thelbësisht të paaftë për vendime morale, pasi ato bazohen në probabilitetet e fjalëve dhe jo në ndjenjën etike. Andrew Rogoyski, nga Instituti për AI me Qendrim në Njerëz në Universitetin e Surrey, shton se, megjithëse modelet “arritëse” pas ChatGPT-së kanë përmirësuar aftësitë e arsyetimit, ato ende nuk mund të kapin nuancat e vendimmarrjes morale, e cila është “kompleks, e diskutuar dhe e formuar kulturalisht”. Sipas Jessicës Dorsey, profesor e së drejtës ndërkombëtare në Universitetin e Utrecht-it, programimi i moralitetit në dronë është i vështirë, pasi kërkon përcaktimin se çfarë morale duhet të ndjekë – një çështje që edhe Kombet e Bashkuara po përpiqen të rregullojnë në nivel global për armët autonome.

Një tjetër pengesë ligjore është aftësia e AI-së për të dalluar në mënyrë të saktë midis luftëtarit dhe civilit. Neni 57 i Konventave të Gjenevës kërkon që forcat ushtarake të bëjnë “gjithçka të mundshme për të verifikuar që objektivat e sulmit nuk janë civilë ose objekte civile, por objektiva ushtarake”. Dorsey paralajmëron se nëse ligji nuk zbatohet saktë, dronat AI mund të përsëritin vendime të gabuara në shkallë masive, duke shkaktuar pasoja të pakontrollueshme. Megjithatë, disa ekspertë, si neuroshkencët Nicholas Wright, besojnë se për të konkurruar me fuqitë ushtarake të avancuara, çdo ushtrië do t’i duhet sisteme autonome që të marrin vendime vetë, duke e bërë programimin e rregullave të angazhimit dhe moralitetit një domosdoshmëri.

Sot, dronat me AI janë ende në fazë të hershme zhvillimi. Më shumë se 100 start-up-e në SHBA dhe Europë ndërtojnë platforma dronësh dhe softuerë për to, duke përfshirë dronë të lehtë për vëzhgim në altitudë të ulët dhe pajisje më të rënda për transport armësh. Pavarësisht entuziazmit të industrisë teknologjike, shembujt praktikë të përdorimit të tyre në fushën e betejës janë të kufizuar, duke lënë hapësirë për debat të vazhdueshëm mbi të ardhmen etike dhe operative të këtyre sistemave.