Raporti Global i Drejtësisë: Barazi klimatike dhe mirëqenie publike

Raporti Global i Drejtësisë: Barazi klimatike dhe mirëqenie publike

Raporti Global i Drejtësisë, i publikuar nga Laboratori i Pabarazisë Botërore i Thomas Piketty, paraqet një skenë optimiste për të ardhmen: taksa mbi pasurinë ekstreme dhe zëvendësimi i konsumit të tepruar me siguri sociale dhe ekonomike për të gjithë. Sipas këtij raporti, njerëzimi mund të përmirësojë standardet e jetesës, të reduktojë pabarazinë dhe të mbajë ngrohjen globale nën një rritje prej 2 °C, duke ndjekur një vizion të gjerë për mbijetesën planetare.

Raporti vjen në një periudhë të tensionuar, ku retorikë kundër migrantëve, rigjallërim i karburanteve fosile, sulme ndaj multilateralizmit dhe kapitulimi i elitave miliarderë sfidojnë kapacitetin e shtetit për redistributim. Sipas ekipit të profesor Piketty, dekarbonizimi, “mjaftueshmëria” dhe barazia mund të sjellin një jetë të mirë për shumicën, nëse tranzicioni i gjelbër ndërtohet nëpërmjet mjeteve demokratike dhe jo vetëm me vendime teknokratike.

Raporti identifikon pengesat kryesore: plutokracia, dominanca amerikane dhe politika klimatike e dobët që lënë elitën pa prekje. Ai thekson rolin e sindikatave, lëvizjeve qytetare dhe koalicionëve ndërkombëtarë si forcat që mund të nxisin ndryshimin, duke kërkuar që tranzicioni i gjelbër të jetë i ndërtuar nga populli, jo nga oligarkët.

Një nga objektivat kryesore është të ngritet çdo vend në nivelin e vendeve të pasura, d.m.th. 5 000 € në muaj për banor, sipas fuqisë blerëse. Në Afrikën sub‑Sahariane ky shifër bie në 290 €. Për ta arritur këtë, raporti propozon një arkitekturë të re fiskale dhe monetare globale: taksa mbi të pasuritët do të financojnë sektorin publik, ndërsa një “bashkim pastrues” keynesian dhe një monedhë ndërkombëtare e re do të lehtësojnë kufizimet e jashtme që pengojnë shpenzimet shtetërore të vendeve më të varfra.

Standardi i jetesës i synuar nuk bazohet në konsum të pafund privat, por në shërbime publike të siguruara, më shumë kohë për pushim dhe stabilitet klimatik. Kjo do të përfaqësonte një nivel të lartë jetese, ndoshta më të lumtur, se sa ai i shumicës së vendeve të zhvilluara sot. Në kontrast, ndarja aktuale “varfëri‑bollë” shfaqet në minat e kobaltit dhe coltanit në Kongo, ku punëtorët përballen me rreziqe dhe paga të ulëta, ndërsa produktet e tyre përfundojnë në automjete elektrike dhe smartphone‑ra në tregjet e pasura.

Raporti argumenton se mënyra e jetesës së “botës së pasur”, me fluturime të shpeshta, shtëpi të mëdha, shumë makina dhe dieta me shumë mish, nuk mund të adoptohet globalisht brenda buxhetit karbonik 2 °C. Propozimi është një marrëveshje: të gjithë të përfitojnë nga shërbimet publike të nivelit të botës së pasur dhe kohë për pushim, pa tepricën oligarkike. Abundanca materiale private do të zëvendësohet nga bollëku social – një standard i lartë jetese, por jo i njëjti me atë të të pasurve sot.

Kritikët e quajnë raportin ëndërrë utopike, por kjo është ndoshta forca e tij. Rezistenca politike ndaj ideve të tij do të jetë e madhe, pasi shumë njerëz në vendet e pasura e shohin konsumimin si kompensim për pasiguri, orë të gjata pune, çmime të larta të banimit dhe alienim