A mund të mbijetojë armëpushimi US‑Iran pas ditëve të sulmeve?

Një periudhë e re e tensionit ka filluar në mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit, pasi dy anët kanë shkëmbyer sulme ajrore në javët e fundit. Analistët e çështjeve ndërkombëtare, të përmendur në raportin e gazetarit Lara Jakes, argumentojnë se ka pak shpresë që Presidenti Donald Trump ose autoritetet iraniane do të dorëzohen pas këtyre shkëmbimeve të armëve. Armëpushimi i arritur në prill, i cili synonte të lehtësonte negociatat për hapjen e ujërave të ngushtës Hormuz dhe përfundimin e përhershëm të konfliktit, duket se po humbet relevancën e tij. Ministria e Jashtme e Iranit deklaroi të shtunën se sulmet e fundit amerikane e kanë bërë “pa kuptim” armëpushimin, duke e përshkruar si “çfarë thërriten” në këtë kontekst. Kjo vë në dukje se marrëveshja e prillit po zhduket në një skenë ku të dyja palët kërkojnë të zgjerojnë dhe të thellojnë sulmet e tyre. Riccardo Alcaro, ekspert i Iranit në Institutin e Çështjeve Ndërkombëtare në Romë, theksoi se sulmet e dyditshme të kryera nga Trump tejkalojnë një reagim të matur ndaj rrëzimit të një helikopteri Apache amerikan afër ngushtës. “Presidenti Trump po përpiqet të përdorë bombat për të shtyrë Iranin të hapë ngushtën, e cila para konfliktit transportonte 20 për qind të naftës dhe gazit botëror,” tha Alcaro. Kjo deklaratë e lidh rëndësinë strategjike të Hormuz, ku një pjesë e konsiderueshme e energjisë globale kalon përmes rrugës së ngushtë detare. Përgjigja iraniane, sipas Alcarot, është e papërshkueshme: “Nëse iranianët e perceptojnë këtë pushtet ushtarak si një përpjekje për t’i detyruar ata të pranojnë koncesione që nuk duan, ata janë shumë më të prirur të reagojnë me përshkallëzim sesa me dorëzim.” Kjo vjen në përputhje me deklaratat e Sascha Bruchmann, analist i bazuar në Bahrein dhe ish oficer i ushtrisë gjermane, i cili e konsideron të pamundur që ndonjëra nga palët të “kthejë shpinën”. Bruchmann pyeti nëse armëpushimi i prillit mbetet i vlefshëm, duke theksuar se “nuk shoh ndonjë të gatshëm të dorëzohet, kështu që eskalimi duket më i mundshëm”. Sipas Bruchmannit, edhe pse lufta afatgjatë nuk është e pashmangshme, “diçka duhet të ndryshojë”. Ai dysho se udhëheqësit iranianë do të kapitullojë, duke shtuar se “së patjetër, vendi dhe popullsia po vuajnë, por Iran po luan fort”. Kjo përshkruan një situatë ku presioni ekonomik dhe humanitar nuk përkthehen në një qasje më të moderuar nga ana e Teheranit. Shtetet e Bashkuara, nga ana tjetër, nuk kanë shfaqur ndonjë sinjal të ndalimit të sulmeve. Presidenti Trump premtoi një radhë tjetër sulmesh të shtunën, një ditë pas fjalëve të Sekretarit të Mbrojtjes, Pete Hegseth, të cilat thirrën në negociata “me bomba”. Hegseth deklaroi: “Nëse duhet të negociarim me bomba, atëherë do të negociarim me bomba.” Kjo tregon një qasje të qartë të përdorimit të forcës ushtarake për të arritur objektiva diplomatike, në veçanti hapjen e ngushtës Hormuz. Nëse sulmet amerikane vazhdojnë të përfshijnë vendet si Kuvajti, Bahreini dhe Jordania – të cilat strehojnë baza amerikane – Alcaro paralajmëron se Iran mund të rrisë sulmet ndaj anijeve tregtare në ngushtë dhe të synojë infrastrukturën energjetike në rajon. Që nga fillimi i luftës në shkurt, raketat dhe dronët iranianë kanë goditur objekte të rëndësishme energjetike në Bahrein, Kuvajt, Katar, Arabinë Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabike. Këto sulme kanë kontribuar në mbylljen faktike të ngushtës Hormuz, duke shtyrë çmimet globale të energjisë në nivele të larta. Përgjigja e mundshme e Shteteve të Bashkuara ndaj këtyre sulmeve të reja nuk është e qartë. Alcaro pyet se sa kohë do të vazhdojë Trump të vazhdojë sulmet nëse ato nuk do të detyrojnë Iranin të pranojë kompromisin e kërkuar. Ai përmend se, vitin e kaluar, SHBA-ja kryen një fushatë bombash prej një muaji kundër grupave Houthi në Jemen, të mbështetur nga Iran, por nuk arriti të fitonte superioritet ajror mbi Detin e Kuq. Pas shpenzimit të më shumë se një miliard dollarësh në armë dhe municion, Trump shpalli papritur fundin e hostiliteteve pa arritur një fitore të qartë. Kjo histori e përshkallëzuar tregon se, pavarësisht përpjekjeve për negociata diplomatike, tensionet në Mesdheun e Mesëm po përshkallëzohen në një nivel të ri. Analistët e përmendur në raportin e Lara Jakes sugjerojnë se, përderisa asnjëra palë nuk është e gatshme të dorëzohet, rreziku i një konflikti më të gjerë mbetet i lartë. Nëse armëpushimi i prillit nuk do të rifillojë, rrugët e negociatave për hapjen e ngushtës Hormuz dhe përfundimin e konfliktit mund të mbeten të bllokuar, duke lënë në pah një skenë të pasigurt për stabilitetin e energjisë globale dhe për sigurinë në rajon. Në përfundim, çështja thelbësore qëndron nëse Presidenti Trump do të vazhdojë të përdorë bombardimet si mjet për të detyruar Iranin, apo nëse do të kërkohet një qasje më të balancuar që të lejojë rifillimin e armëpushimit dhe negociatave. Deri në atë pikë, pasiguria mbetet e madhe, dhe çdo zhvillim i ri mund të ketë pasoja të drejtpërdrejta për tregun global të energjisë dhe për paqen në Mesdheun e Mesëm.