Sullat amerikane shkatërrojnë aftësinë e Iranit për kontrollin e Strait-it të Hormuzit, thotë zyrtari i vendit

Sullat e kryera nga Forcat e Armatosura të Shteteve të Bashkuara në Iran, të raportuara në fund të javës, synuan në mënyrë specifike aftësinë e vendit për të kontrolluar trafikun në Strait-in e Hormuzit, një ujërrë që para se sot përfaqëson rreth 20 përqind e prodhimit botëror të naftës dhe gazit. Sipas një zyrtari të SHBA-së, operacionet e kryera nga Forcat e Ajrit, Marinusë dhe Deti përfshinë sulme ndaj radareve, sistemeve të komunikimit, vendndodhjeve të kontrollit të dronëve dhe objekteve të mbrojtjes ajrore iraniane. Qëllimi, sipas një zyrtari të paemër, ishte “të dobësojë aftësinë e Iranit për të identifikuar dhe sulmuar anijet tregtare që kalojnë në Strait”. Sullat e dytë, të kryera në mbrëmje të së Enjtës, përfshinë përdorimin e municioneve precize, duke përfshirë bombën GBU‑39, një bomb i lehtë me udhëzues, sipas analizës së The New York Times. Kjo bombë u identifikua në fragmentet e gjetura në një strukturë ujore në bregun jugor të Iranit, afër Strait-it të Hormuzit. Sipas raportimeve iraniane, dy depo ujore në fshatin Bemani u goditën, duke shkaktuar ndërprerje të furnizimit me ujë për mbi 20 000 banorë. Autoritetet iraniane deklaruan se u ndihmuan me kamionë ujërorë dhe që brenda 12 orëve u rindërtua një linjë e re shërbimi, por çështja mbetet në hetim nga ana e US Central Command, i cili po shqyrton nëse sulmi ishte i synuar civil. Presidenti Donald Trump, në një postim në rrjetet sociale, shpalli se ai “anuloi sulmet e planifikuara kundër Iranit” pasi “bëri progres në negociatat paqeje”. Ai shtroi se një marrëveshje mund të nënshkruhet “gjithsej në fund të javës, në Evropë”, duke sugjeruar se lideri i lartë i Iranit, i përmendur nga Trump, e kishte miratuar marrëveshjen. Sidoqoftë, zyrtari i Ministrisë së Jashtme të Iranit, i cituar nga transmetuesi shtetëror, theksoi se “asgjë nuk është finalizuar”. Kjo përputhet me deklaratat e mëparshme të Trump-it, i cili shpesh pretendoj se një marrëveshje paqeje ishte afër, por në të njëjtën kohë sulmet vazhdonin. Reagimet në terren iranian janë të ndërlikuara. Banorët e Teheranit raportojnë një cikël të tensionit dhe lehtësimit: “Ata luftojnë natën, ndalojnë luftën në mëngjes, është e çuditshme”, thotë Vahid, 37 vjeçar, i cili kërkoi të mbajë anonim emrin e tij për shkak të frikës nga ndëshkimet. Një grup i madh njerëzish ka filluar të largohen nga kryeqyteti drejt bregut të Detit Kaspian, duke shkaktuar ngarkesa të rënda në rrugët kryesore. Reza, 48 vjeçar, dhe gruaja e tij planifikojnë një udhëtim fundjavë për të shmangur rrezikun e sulmeve të mundshme ndaj infrastrukturës civile, duke theksuar se “bizneset janë paralizuar për shkak të çmimeve të luhatuara”. Ekonomikisht, bllokada detare e SHBA-së në Strait-in e Hormuzit vazhdon, megjithëse Trump deklaroi se “bllokada do të mbetet në fuqi deri në arritjen e një marrëveshjeje”. Kjo ka sjellë rënien e numrit të anijeve që kalojnë në ujërrë, sipas të dhënave të Kpler, një firmë globale për gjurmimin e anijeve. Në javën e fundit, vetëm dy anije kaluan në Strait, krahasuar me gjashtë në të martën e mëparshme dhe tetë në të hënën. Shumica e transportit të naftës pa iranian ka ndodhur në “transitime të errëta” ose rruge alternative, duke rritur çmimet globale të energjisë. Çmimet e naftës ndërkombëtare u rënie më shumë se 3 përqind, nën $90 për barel, pasi Trump shpalli anulimin e sulmeve të planifikuara. Sullat kundër anijeve tregtare në Gjirin e Omanit janë pjesë tjetër e tensioneve. Në javën e fundit, tre anije u goditën; njëra prej tyre, Settebello, shkaktoi vdekjen e tre anëtarëve të ekuipazhit indian, ndërsa në një tjetër, Jalveer, u shpëtuan 20 anëtarë indianë. India ka protestuar në nivel diplomatik, duke thirrur në hetim të plotë sulmet dhe duke theksuar se “nuk ka anije që i përket Indisë”. Këto sulme janë justifikuar nga SHBA-ja si “shkelje të bllokadës” dhe “mospërputhje me udhëzimet” e saj. Përveç Shteteve të Bashkuara, Izraeli, i cili ka luftuar krah të SHBA-së, deklaroi se nuk është pjesë e marrëveshjes së mundshme dhe është përjashtuar nga negociatat. Presidenti i Izraelit, Benjamin Netanyahu, u takua me Trump për të diskutuar një “memorandum të mirëkuptimit” për Iranin, por pa përfshirje të Izraelit në përfundimin e marrëveshjes. Komandanti i Shtabit të Ushtrisë së Revolucionit Islamik (IRGC) paralajmëroi se çdo sulm i ri i SHBA-së do të nxisë një “përgjigje më të ashpër se më parë”, duke e bërë luftën “më të gjerë dhe më të përhapur”. Ai shtoi se nëse SHBA-ja vazhdon të sulmojë infrastrukturën energjetike, “ose të gjithë do të mundësohen eksportet e naftës dhe gazi, ose askush nuk do të mundësojë”. Kjo thekson tensionin e vazhdueshëm në rajon dhe pasojat për tregjet globale të energjisë. Në përfundim, sulmet e fundit amerikane kanë përqendruar vëmendjen në kapacitetin ushtarak të Iranit për të kontrolluar Strait-in e Hormuzit, duke përfshirë objektiva civile si depo ujore. Ndërkohë, deklaratat e presidentit Trump për një marrëveshje paqeje janë përballur me skepticizëm nga ana iraniane dhe nga komuniteti ndërkombëtar. Bllokada detare, sulmet ndaj anijeve tregtare dhe rritja e tensioneve në tregjet e energjisë vazhdojnë të krijojnë një situatë të pasigurt për vendet përfituese, duke përfshirë Indinë, Izraelin dhe vendet e Lindjes së Mesme. Deri të arrihet një zgjidhje e qëndrueshme, zona e Strait-it të Hormuzit mbetet në qendër të vëmendjes strategjike dhe humanitare globale.