Plan i Sanders për fond sovran AI është i mirë, por ka zgjidhje më efektive

Në një editorial të fundit në *The New York Times*, senatori Bernie Sanders ngriti një pyetje thelbësore: “A do të përcaktohet e ardhmja e njerëzimit nga një grup i vogël miliarderësh që kanë zhvilluar inteligjencën artificiale, pa ndonjë hyrje demokratike, dhe që po përpiqen të bëhen edhe më të pasur dhe më të fuqishëm?” Ne e pranojmë këtë si një nga çështjet më kritike për demokracinë globale. Në librit tonë *Rewiring Democracy* analizojmë ndikimet e AI në sisteme demokratike dhe përfundojmë se rreziku më i madh është përqendrimi i fuqisë, pasurisë dhe kontrollit në duart e oligarkëve të teknologjisë.

Sandersi propozon një zgjidhje që po bëhet gjithnjë e më popullore: krijimin e një fondi sovran amerikan që do të marrë 50 % të aksioneve në kompani AI si Anthropic, OpenAI dhe xAI. Sipas tij, kjo do të sigurojë kontroll demokratik mbi kompanitë, duke i dhënë qeverisë fuqi përmes aksioneve me të drejtë votimi dhe përfaqësimit të barabartë në bordet e tyre, si dhe do të rikthejë “triliona dollarë potencialisht të prodhuar nga AI për të përmirësuar jetën e të gjithëve”. Qëllimet e tij janë të denjë dhe ne i mbështesim plotësisht nevojën për ndikim publik në zhvillimin dhe përdorimin e AI, ashtu siç kërkojmë ndërhyrje shtetërore në sektorë të tjerë për të balancuar fitimin me sigurinë publike.

Megjithatë, ne besojmë se posedimi publik i këtyre kompanive nuk është mënyra më e efektshme për të arritur qëllimet e sandersit. Një fond sovran që zotëron aksione të mëdha mund të përzihet interesat e fitimit korporativ me interesin publik, duke nxitur qeverinë të lehtësojë rregulloret, të shfrytëzojë punëtorët dhe përdoruesit, të shtypë konkurrencën dhe të nxisë adoptimin e AI pa marrë parasysh përgjegjësinë e përdorimit. Shembulli i Norvegjës, ku fondi i saj sovran ka pjesë të konsiderueshme në kompanitë petroliere, tregon se pronësia publike nuk ka çuar në politika mjedisore më të mira, por ka rritur varësinë e qeverisë nga këto korporata. Një situatë e ngjashme vë në rrezik edhe fondet e pensioneve amerikane, ku detyra fiduciare për të gjeneruar pasuri shpesh mbulon çdo synim për të drejtuar investimet në interesin publik.

Një alternativë më e mirë është ndarja e dy objektivave: ndarja e përfitimeve private me shoqërinë përmes taksave dhe formësimi i një “opsioni publik” për AI. Taksa e veçantë mbi përdorimin e energjisë nga qendrave e të dhënave, e propozuar nga senatori Elizabeth Warren, ose taksa mbi token-et e AI-së, mund të sigurojnë burime financiare për projekte publike pa përfshirë qeverinë në menaxhimin e kompanive private. Në vend të “sezoni” të aksioneve, qeveritë – qoftë federale apo shtetërore – mund të krijojnë modele AI të zhvilluara dhe të drejtuara nga institucione publike, të kontrolluara demokratikisht. Kjo nuk do të thotë eliminimin e kompanive private, por do të ofronte një alternativë të pavarur që do të shërbente interesit të qytetarëve dhe do të reduktonte ndikimin e oligarkëve të teknologjisë në vendimmarrjen publike.

Në përfundim, ndërsa synimet e Sanders për kontroll demokratik dhe redistributim të pasurisë së AI-së janë të vlefshme, mënyra më e efektshme për t’i arritur këto qëllime është përmes taksave dhe krijimit të platformave publike AI, jo përmes zotërimit të drejtpërdrejtë të aksioneve korporative. Kjo qasje do të shmangë konfliktet e interesit dhe do të garantojë që përfitimet e AI-së të shpërndahen në mënyrë më të drejtë dhe të qëndrueshme për shoqërinë.